Rzecznik Interesów Seniora UTW SGH

Rzecznik Interesów Seniora

Firmy handlowe prześcigają się w metodach dotarcia do klienta i nakłonienia go do dokonania szybkich zakupów. Zapraszani jesteśmy na prezentacje w sanatorium, hotelach, świetlicach parafialnych, na wycieczkach i pielgrzymkach. Specjaliści od marketingu oferują nam tam produkty o rzekomo niespotykanych właściwościach, zdrowotną pościel, cudowne środki wzmacniające organizm, wahadełka, amulety szczęścia, preparaty odchudzające i inne produkty pomagające na wszelkie dolegliwości i kłopoty.

Poczęstunek, drobne suweniry towarzyszące często pokazom wzbudzają zaufanie i tworzą miłą atmosferę.

Dopiero po ochłonięciu z emocji dostrzegamy, że wykorzystano naszą łatwowierność, emocje i szczególną atmosferę lokalu, w którym dokonano transakcji. Często jesteśmy też całkowicie bezradni wobec sprytu sprzedawcy i przerażeni zobowiązaniami finansowymi,

jakie zaciągnęliśmy.

Rozpoczynamy dziś cykl publikacji pod wspólnym hasłem:

Poznajmy swoje prawa i nie dajmy się oszukać!

Cykl poświęcony poradnictwu i rzecznictwu interesów seniora dofinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach grantu, jakie otrzymał UTW SGH.

Naszym Rzecznikiem Praw Seniora i autorem publikacji jest Pani Mecenas Regina Domurad-Kozioł – Radca prawny , Prezes Oddziału Federacji Konsumentów w Warszawie.

UMOWY POZA LOKALEM PRZEDSIĘBIORSTWA

Otrzymałam zaproszenie na prezentację produktów firmy X, która miała odbyć się w hotelu. Przedstawiciel firmy w sposób bardzo przekonujący przedstawił walory lecznicze prezentowanej pościeli. Uznałam, że przy moich schorzeniach warto kupić leczniczy produkt. Podpisałam umowę, po czym dopiero w domu, na trzeźwo, po rozmowie z rodziną , uznałam, że cena jest zbyt wygórowana i nie będzie mnie stać na spłatę miesięcznej raty w wysokości 150 zł przez okres 2 lat. Czy i w jakim terminie mogę zwrócić towar?

Kiedy mamy do czynienia z umową zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa?

Przez umowę zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa, według ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, zwaną dalej ustawą ( DzU nr 22, poz. 271 ) należy rozumieć jedynie taką umowę, którą zawiera z jednej strony konsument, z drugiej zaś - przedsiębiorca, który m.in. w taki sposób zorganizował swoją działalność, że do zawarcia umów ( np. sprzedaży, o świadczenie usług ) dochodzi poza lokalem przedsiębiorstwa.

Przepisy ww. ustawy nie zawierają definicji legalnej zarówno konsumenta jak i przedsiębiorcy. Dlatego też należy sięgnąć do innych przepisów prawa. I tak, w myśl art. 22 ¹ kodeksu cywilnego, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Natomiast przy wykładni pojęcia przedsiębiorca warto posiłkować się dyrektywą 85/577, która mówi o „osobie fizycznej, lub prawnej wykonującej czynności handlowe bądź zawodowe, a także każdej osobie działającej w imieniu lub na ich rachunek”. Ponadto należy korzystać z definicji zawartej w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, gdzie „ przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Ustawa będzie miała zastosowanie zarówno wówczas, gdy umowę z konsumentem poza lokalem przedsiębiorstwa zawiera osobiście przedsiębiorca, jak również wówczas, gdy w jego imieniu umowę zawiera inny podmiot ( przedstawiciel ).

Przez lokal przedsiębiorstwa rozumie się miejsce przeznaczone do obsługiwania publiczności i oznaczone zgodnie z przepisami o działalności gospodarczej. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku zawarcia umowy w miejscu zamieszkania konsumenta, w miejscu jego pracy, będziemy mieć do czynienia z umową poza lokalem przedsiębiorstwa. Lokalem przedsiębiorstwa nie będzie wynajęta okazjonalnie sala konferencyjna lub restauracja w hotelu, pensjonacie czy ośrodku wypoczynkowym, „stołówka” w sanatorium, przykościelna sala katechetyczna, w których nie prowadzi się działalności polegającej na zawieraniu umów określonego rodzaju.

Umowa sprzedaży, np. pościeli, materaca magnetycznego, maty leczniczej, garnków zawarta w takich miejscach, będzie umową zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa.

Natomiast lokalem przedsiębiorstwa będzie sezonowe stoisko, stragan, lada, ogródek – w pobliżu lokalu przedsiębiorstwa, obsługiwane przez personel lokalu.

Niejednokrotnie w praktyce ustalenie, czy umowa została zawarta poza lokalem przedsiębiorstwa może nastręczać trudności. Wydaje się, że w sytuacja spornych, należy badać, czy typowe przeznaczenie lokalu jest zgodne z rodzajem prowadzonej działalności gospodarczej w tym lokalu. Jednakże, gdy strony nie dojdą do porozumienia koniecznym może być rozwiązanie sporu na drodze postępowania sądowego. Przykładowo, czy wynajęta na okres kilku dni niewielka powierzchnia w pasażu handlowym w supermarkecie, będzie lokalem przedsiębiorstwa najemcy? Zdania są podzielone.

Podkreślenia wymaga fakt, że dla uznania umowy za zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa, nie ma znaczenia z czyjej inicjatywy nastąpiło nawiązanie kontaktu w celu zawarcia umowy. Innymi słowy, zawarcie umowy, np. w miejscu zamieszkania lub w miejscu pracy konsumenta, na skutek zaproszenia konsumenta skierowanego do przedsiębiorcy, będzie umową poza lokalem przedsiębiorstwa.

Z punktu widzenia ochronnego reżimu ustawy, umowami zawartymi poza lokalem przedsiębiorstwa są również umowy zawarte w lokalu przedsiębiorstwa, ale w wyniku zorganizowanego zbierania ofert poza takim lokalem, w czasie odwiedzin przedsiębiorcy lub osoby działającej w jego imieniu, w miejscu pracy konsument, w jego mieszkaniu albo w innym miejscu jego prywatnego pobytu ( np. pielgrzymka, wycieczka ).

Ciężar udowodnienia, że do zawarcia umowy doszło poza lokalem przedsiębiorstwa, spoczywa na konsumencie. Dlatego przed podpisaniem umowy, należy sprawdzić, czy w treści umowy znajduje się zapis o miejscu jej zawarcia. Brak takiego postanowienia bądź też ogólne określenie poprzez podanie tylko nazwy miejscowości, może powodować trudności dowodowe.

Obowiązki spoczywające na przedsiębiorcy przed zawarciem umowy poza lokalem przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorca ma obowiązek okazać dokument potwierdzający prowadzenie działalności gospodarczej oraz dokument tożsamości. W razie zawierania umów w imieniu przedsiębiorcy zawierający umowę ( agent ) zobowiązany jest oprócz wyżej wymienionych dokumentów okazać także dokument potwierdzający prawo do reprezentowania konkretnej firmy.

Każdy, kto zawiera umowę z konsumentem, tj. zarówno przedsiębiorca, jak i jego przedstawiciel, powinien poinformować konsumenta na piśmie o prawie odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia bez podania przyczyn i wręczyć gotowy wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska ( nazwy ) oraz adresem zamieszkania ( siedziby ). Sankcją za nie poinformowanie konsumenta na piśmie o prawie odstąpienia od umowy jest nie rozpoczęcie biegu 10 dniowego terminu do odstąpienia od umowy. W takim przypadku konsument może odstąpić od umowy w terminie 10 dni od uzyskania informacji o prawie odstąpienia od umowy ( nie ma znaczenia, z jakiego źródła pochodzi informacja ). Możliwość odstąpienia od umowy ograniczona jest jednak w czasie; konsument nie może jednak z tego powodu odstąpić od umowy po upływie trzech miesięcy od jej wykonania ( wydania towaru ).

Przedsiębiorca ( przedstawiciel ) obowiązany jest także wręczyć konsumentowi pisemne potwierdzenie zawarcia umowy, stwierdzające co najmniej jej datę i rodzaj oraz przedmiot świadczenia i cenę.

Konsument na żądanie przedsiębiorcy poświadcza na piśmie, że został poinformowany o prawie odstąpienia od umowy i że otrzymał wzór oświadczenie o odstąpieniu od umowy.

Po raz kolejny należy zwrócić uwagę, jak ważne jest przeczytanie umowy i wszystkich dokumentów, które podpisujemy. W razie złożenia przez konsumenta na piśmie ww. poświadczenia, w sytuacji gdy de facto konsument nie został poinformowany na piśmie o przysługującym mu prawie do odstąpienia od umowy i nie wręczono mu wzoru oświadczenia, spowoduje w praktyce, że odstąpienie od umowy po upływie 10 dni będzie utrudnione. Konsument musiałby udowodnić ( z reguły w postępowaniu sądowym ), że nie został poinformowany o prawie odstąpienia od umowy w terminie 10 dni, mimo że takie poświadczenie podpisał. Z taki przypadkami mamy do czynienia, gdy do zawarcia umowy dochodzi, np. w trakcie pobytu w sanatorium. Konsument dopiero po powrocie do domu dochodzi do wniosku, że zakup dokonany pod wpływem emocji nie do końca jest udany i chciałby zrezygnować z zakupu. Minęło już jednak 10 dni, a dodatkowo podpisał oświadczenie, że został pouczony o prawie do odstąpienia od umowy.

Prawo odstąpienia od umowy.

Konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając odpowiednie oświadczenie na piśmie, w terminie dziesięciu dni

( kalendarzowych ) od zawarcia umowy. Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Dla celów dowodowych warto doręczyć oświadczenie przedsiębiorcy osobiście albo wysłać je listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru. Jak już wyżej napisano, jeżeli konsument nie został poinformowany na piśmie o prawie odstąpienia od umowy, bieg terminu 10 - dniowego, nie rozpoczyna się. Konsument może wówczas odstąpić od umowy w terminie dziesięciu dni od uzyskania informacji o prawie odstąpienia. Nie może jednak z tego powodu odstąpić od umowy po upływie trzech miesięcy od jej wykonania.

Zakazane jest zastrzeganie w umowie tzw. odstępnego, tj. klauzuli uprawniającej do odstąpienia od umowy za zapłatą oznaczonej sumy. Podnieść należy, że nie jest również dopuszczalne zastrzeżenie w umowie zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa innych klauzul ograniczających uprawnienie konsumenta do odstąpienia od umowy, o podobnym celu co odstępne (np. przedpłata gwarancyjna ).

W razie odstąpienia od umowy, umowa jest uważana za niezawartą, a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowiązań. To, co strony świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Zwrot powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie czternastu dni. Innymi słowy konsument zwraca towar w terminie 14 dni od odstąpienia od umowy, a przedsiębiorca zwraca konsumentowi w tym terminie pieniądze. Jeżeli konsument dokonał jakichkolwiek przedpłat, należą się od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedpłaty.

Koszty zwrotu towaru ( przesyłki ) obciążają konsumenta. Najlepiej jednak wcześniej uzgodnić z przedsiębiorcą, czy odbierze on towar osobiście czy też należy zwrócić go przesyłką pocztową.

Sprzedaż towarów lub usług poza lokalem przedsiębiorstwa finansowana przez kredyt.

Odstąpienie od umowy sprzedaży zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa jest skuteczne wobec umowy o kredyt konsumencki na podstawie art. 12 ustawy o kredycie konsumenckim. Odstąpienie od umowy nie jest jednak „darmowe”. Konsument zobowiązany jest zapłacić określoną w umowie kredytowej opłatę przygotowawczą i pokryć koszty związane ustanowienia zabezpieczenia. Warunki zwrotu świadczenia kredytodawcy określa umowa zawarta pomiędzy podmiotem ( sprzedawcą ), od którego konsument nabył rzecz lub usługę, a kredytodawcą. Ponieważ jest to umowa zawarta między sprzedawcą a kredytodawcą i nie jest znana konsumentowi, nie może w związku z tym nakładać na niego obowiązków. Zatem kredytodawca może żądać w takim przypadku zwrotu kwoty tylko od sprzedawcy, bez względu na to, jakie zdanie w tym zakresie ma sprzedawca, z którym kredytodawca ( bank) zawarł umowę regulującą zasady udzielania kredytu.

Wyłączenia

Art. 5 ustawy zawiera katalog wyłączeń niektórych umów spod działania ochronnego omawianej ustawy. Przepisy ustawy ( w tym również prawo do odstąpienia od umowy ) nie będą miały zastosowania, mimo że umowa została faktycznie zawarta przez konsumenta poza lokalem przedsiębiorstwa w przypadku następujących umów:

1) o charakterze ciągłym lub okresowym, zawieranych na podstawie oferty sprzedaży lub przez odwołanie się do ogłoszeń, reklam, cenników i innych informacji skierowanych do ogółu albo do poszczególnych osób, jeżeli konsument mógł uprzednio zapoznać się z treścią otrzymanej oferty lub informacji pod nieobecność drugiej strony umowy, a zarazem w tej ofercie lub informacji, jak i w umowie zastrzeżono prawo konsumenta do odstąpienia od umowy w terminie dziesięciu dni od dnia jej zawarcia,

2) sprzedaży artykułów spożywczych dostarczanych okresowo przez sprzedawcę do miejsca zamieszkania konsumenta,

3) powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, o wartości przedmiotu umowy do równowartości 10 EURO,

4) o prace budowlane,

5) dotyczących nieruchomości, z wyłączeniem usług remontowych,

6) ubezpieczenia, w tym o członkostwo w otwartych funduszach emerytalnych, oraz reasekuracji,

7) dotyczących papierów wartościowych oraz jednostek uczestnictwa w funduszach powierniczych i inwestycyjnych (usługi inwestycyjne).

Najczęstsze grzechy przedsiębiorców…

Zdarzają się przypadki, że przedsiębiorcy próbują obciążyć konsumenta, który odstępuje od umowy w ustawowym terminie “kosztami jej zawarcia” zatrzymując opłatę wstępną, gwarancyjną lub manipulacyjną. Praktyka taka jest oczywiście niezgodna z prawem.
Częstokroć cena podobnego towaru jest o wiele niższa w tradycyjnym sklepie.
Niejednokrotnie jakość kupowanych produktów w trakcie prezentacji jest wątpliwa.
Powoływanie się przez firmę, że odesłany towar jest zniszczony, uszkodzony, itp. Dlatego też warto sporządzić protokół o stanie towaru w chwili jego pakowania/przygotowania do przesyłki, w obecności bezstronnych osób.
Brak informacji na piśmie o prawie odstąpienia od umowy.
Odmowa przyjęcia zwrotu towaru, jeżeli towar został rozpakowany i używany.
Klauzula w umowie, że konsument nie może odstąpić od umowy w przypadku zakupu towaru przecenionego.
Postanowienie w umowie, że produkty lecznicze i wyroby medyczne nie podlegają zwrotowi zgodnie z ustawą Prawo farmaceutyczne. Tymczasem art. 96 ust. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. ( DzU nr 126, poz. 1381 z późn. zm. ) stanowi, iż ww. produkty i wyroby wydane z apteki nie podlegają zwrotowi. Przeoczenie czy świadome wprowadzanie konsumentów w błąd?

Regina Domurad –Kozioł

Radca Prawny

Niniejszy dokument został opublikowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej. Za treść tego dokumentu odpowiada UTW SGH, poglądy w nim wyrażone nie odzwierciedlają w żadnym razie oficjalnego stanowiska Unii Europejskiej.